Kaza Oluşum Teorileri

knpşn

Kaza Oluşum Teorileri
Kaza ani istenmeyen ve planlanmamış, genellikle ölüm, yaralanma veya maddi hasarla
sonuçlanan bir olay olarak tanımlanabilir yada önceden bilinmeyen istem dışı bir olgu
sonrası aniden meydana gelip kontrol dışına çıkan ve kişinin bedensel bütünlüğüne zarar
verebilecek yada maddi hasara neden olabilecek nitelikteki olaylardır. Bize bir bakış açısı
kazandırması açısından kaza ile ilgili bazı teorilere kısaca değineceğiz;
Tek Faktör Teorisi :
Bu teori, bir kazanın tek bir nedenin sonucu olarak ortaya çıktığını ileri süren görüşten
doğar. Eğer bu tek neden tanınabilir ve ortadan kaldırılabilir ise kaza tekrar etmeyecektir.
Bu teori genellikle temel sağlık ve güvenlik eğitimi almış kişilerce kabul edilmemektedir.
• Enerji Teorisi :
Bu teoriye göre (William Haddon tarafından ortaya atılmıştır) kazalar daha çok
Muhtemelen enerji transferinde yada enerji transferi esnasında meydana gelir.
Bu enerji boşalmasının oranı önemlidir çünkü enerji boşalması ne kadar büyükse, hasar
potansiyeli de o kadar büyüktür. Tehlikelerin tanınmasında bu kavram çok sınırlandırılmış
ve bu haliyle tek etken teorisine benzemektedir. Tek faktör teorisinden farklı olarak enerji
boşalması önemlidir.
• İnsan Faktörleri Kuramı :
Bu teori kazaları, eninde sonunda insan hatasından kaynaklanan olaylar zincirine bağlar.
Teori, insan hatasına yol açan üç önemli faktörü içerir: Aşırı yük, uygun olmayan tepki ve
yerinde olmayan faaliyetler. Bu teorileride kaza sebepleri teorileri üç geniş kategori
altında sınıflandırılmıştır: Kaza-yatkınlık teorileri, işçi kabiliyetlerine karşılık iş talebi
teorileri ve psikososyal teoriler.
Kazaların insan hatalarından kaynaklanması bir çok faktöre dayanır. Kuşkusuz, kaza
yapan işçinin eğitimsizliği, işe uygun olmayışı, uyumsuzluğu, eğitim ve bilgi eksikliği,
tecrübesizliği, yorgunluğu, heyecanlı veya üzüntülü oluşu, dalgınlığı, dikkatsizliği,
ilgisizliği, düzensizliği, meleke noksanlığı ve hastalıkları vb. nedenler; ya da işçinin her
şeye karşın kurallara uymamış olması da insan faktörüne bağlı temel sebepler arasındadır.
• Kaza/Olay Kuramı :
Bu teori insan faktörleri teorisinin genişletilmiş bir halidir. Ek olarak; ergonomik
yetersizlikleri, hata yapma kararı ve sistem hataları gibi yeni elemanları ortaya çıkarır.
• Sistem Kuramı :
Teori bir kazanın oluşabileceği herhangi bir durumu, üç parçadan oluşan bir sistem olarak
görür: İnsan, makine ve çevre.
• Kombinasyon Kuramı :
Bir tek teorinin tek başına bütün hadiseleri açıklayamayacağını savunur. Teoriye göre
kazaların gerçek sebebi iki veya daha fazla modelin kombinasyonu ile elde edilebilir.
• Epidemiyoloji Kuramı :Teori , çevre faktörleri ve hastalık arasındaki ilişkiyi belirleme ve çalışma için kullanılan
modellerin, çevre faktörleri ile kazalar arasındaki sebepsel ilişkinin açıklanmasında da
kullanılabileceğini savunur.
Çok Etken Teorisi:
Kaza bir çok etken ile birlikte değerlendirilerek analiz edilir. Bu teori ve analiz yöntemleri
bir çok deneyimli sağlık ve güvenlik uzmanları tarafından da kabul edilip
uygulanmaktadır. Kazalar çok etkenlidir, standart altı uygulamalar, standart altı şartların
oluşması sonucu bir hatalar zinciri sonucu meydana gelir.
Domino Etkisi :
Bu teoride olaylar beş domino taşının arka arkaya sıralanarak, birbirini düşürmesine
benzetilerek açıklanmıştır. Her kaza beş tane temel nedenin arka arkaya dizilmesi sonucu
meydana gelir, buna “Kaza Zinciri” de denir. Şartlardan biri gerçekleşmedikçe
bir sonraki gerçekleşmez ve dizi tamamlanmadıkça kaza meydana gelmez.

Kazaların oluşumunu; “İnsan kaynaklarındaki bazı olumsuz unsurların, güvensiz durum
ve hareketlerle birlikte meydana geldiğinde, yaralanma ve kayba sebep olduğu” şeklinde
açıklayan Domino teorisine, İş Güvenliği’nin verdiği cevap; kazanın, yine bu olumsuzluk
ve eksiklikleri bünyesinde taşıyan İNSAN tarafından önlenebileceği şeklindedir.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s